Takav sud možda bi imao više težine da je razmotren cjelovit sadržaj izrečenog govora, a naročito njegov završni dio. Mandić je, naime, apelovao na izgradnju društva u kojem nikome neće biti uskraćeno pravo na dostojanstvo maternjeg jezika — bez obzira da li ga imenuje srpskim ili crnogorskim. Čak i ako bi se takav stav tumačio kao politička diplomatija, teško je osporiti da je zasnovan na demokratskim i civilizacijskim vrijednostima.
Posebno je sporna Filipovićeva analogija sa slučajem Irske. Status irskog jezika u Irskoj i status crnogorskog jezika u Crnoj Gori nijesu istorijski ni sociolingvistički uporedivi. U izvjesnom smislu, održivija bi bila analogija sa srpskim jezikom i njegovim položajem u savremenoj Crnoj Gori. Jer kao što je irski jezik jezik istorijske Irske, tako je i srpski jezik bio jezik istorijske Crne Gore. Paradoksalno je da je u obje države istorijski jezik vremenom sveden na nivo ograničene, često simboličke pažnje.
Razlika je, ipak, očigledna: irskim jezikom u Irskoj u svakodnevnoj komunikaciji govori manjina stanovništva, dok se srpskim jezikom u Crnoj Gori služi značajan, prema pojedinim popisima i većinski dio građana. Uprkos tome, njegov status u institucionalnoj i administrativnoj praksi često je predmet sporenja i ograničenja.
U tom kontekstu valja se prisjetiti i riječi mitropolita Amfilohija da se nastoji preimenovati jezik na kojem je imenovano sve u istoriji Crne Gore. Ta misao, bez obzira na različita tumačenja, otvara suštinsko pitanje odnosa prema kulturnom i istorijskom nasljeđu.
Ostaje, stoga, dilema: da li je opravdano, u nastojanju da se utvrdi savremeni identitet, istovremeno vršiti preimenovanje cjelokupne istorijske vertikale jednog naroda? I gdje je granica između legitimnog političkog procesa i revizije kulturnog pamćenja?
